Konrad Gawron
Projektantem może być osoba o odpowiednim wykształceniu, doświadczeniu zawodowym i kwalifikacjach potwierdzonych stosownymi uprawnieniami. Kwalifikacje zawodowe projektanta określony zostały w rozporządzeniu Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 28 kwietnia 2006 r. w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie, a uprawnienia nadawane są przez właściwe okręgowe izby samorządu zawodowego w ściśle określonej specjalności, np.: architektonicznej, konstrukcyjno-budowlanej, drogowej, mostowej, instalacyjnej, w tym w zakresie instalacji i urządzeń cieplnych, wentylacyjnych, gazowych i wodociągowych, kanalizacyjnych, instalacji i urządzeń elektrycznych i elektroenergetycznych. Projektant może swoje obowiązki wykonywać w ramach umowy o pracę, umowy o dzieło jako osoba fizyczna oraz umowy o dzieło jako osoba prawna.
Projektant a rodzaj umowy
Umowa o prace projektowe nie znalazła się wśród umów unormowanych szczegółowo w Kodeksie cywilnym. Wykształcenie się tego typu umowy wymusiła praktyka, regulacje o charakterze administracyjno-prawnym oraz ustawa prawo budowlane. Przez umowę o prace projektowe rozumie się umowe, w której przyjmujący zamówienie projektant zobowiązuje się do wykonania określonej w umowie dokumentacji projektowej, zgodnie z przepisami, obowiązującymi Polskimi Normami i zasadmi wiedzy technicznej, a zamawiający (np. inwestor) zobowiązuje się do odbioru projektu i zapłaty wynagrodzenia. O ile procesy budowlane polegają na odtwarzaniu czynności wcześniej wykonywanych lub w których sposób wykonania został dokładnie opisany i jest znany o tyle projektowanie jest z założenia działalnością twórczą niepowtarzalną. W związku z powyższym projektant posiada wszelkie prawa autorskie osobiste związane z przygotowanym projektem, które są niezbywalne (m.in. prawo do autorstwa, prawo do podpisu, prawo do nienaruszalności treści i formy utworu itd.) oraz prawa autorskie majątkowe, które obejmują monopol autora w zakresie korzystania z dzieła rozporządzania nim i pobierania wynagrodzenia za korzystanie z dzieła przez inne osoby.
Prawa autorskie i majątkowe
Prawa majątkowe są zbywalne, mogą być przenoszone na inne osoby w drodze czynności prawnych albo w drodze dziedziczenia, mogą przechodzić na pracodawcę autora. Ich czas trwania jest ograniczony i wynosi siedemdziesiąt lat od śmierci twórcy (w przypadku utworu współautorskiego – od śmierci ostatniego ze współtwórców). Ustawa o prawie autorskim wyróżnia przede wszystkim dwa rodzaje umów, uprawniających inną osobę do korzystania z dzieła twórcy: umowy o przeniesienie autorskich praw majątkowych oraz umowy licencyjne. Zasadą jest że każdy sposób zwielokrotnienia i rozpowszechnienia utworu (projektu budowlanego) jest objęty monopolem autorskim. Każde kopiowanie i rozpowszechnianie dzieła wymaga zgody twórcy. Projektantowi przysługuje wyłączne prawo do korzystania z projektu i rozporządzania nim oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu. W przypadku projektów budowlanych dowolny użytek osobisty nie obejmuje czynności polegającej na budowaniu według cudzego utworu architektonicznego i architektoniczno-urbanistycznego, powstałego na zamówienie indywidualne. Projekt budowlany mieści się w ustawowym pojęciu użytku osobistego, a zatem całkowicie uniemożliwia normalne korzystanie z tego utworu przez inne podmioty, gdyż godziłoby to w interes majątkowy twórcy.
Obowiązki projektanta
Obowiązki projektanta zostały opisane w postaci norm bezwzględnie obowiązujących w ustawie Prawo budowlane. Oznacza to, iż umowa o prace projektowe nie może tych norm w jakikolwiek sposób zmieniać. Opracowanie projektu budowlanego, skoordynowanie techniczne wykonanych projektów w przypadku konieczności udziału w opracowaniu projektu osób posiadających uprawniania budowlane w określonych specjalnościach oraz sporządzenie informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia to podstawowe obowiązki projektanta. Projektant podejmuje również działania mające na celu uzyskanie wymaganych opinii, uzgodnień i sprawdzeń rozwiązań projektowych. Działania te nie wymagają przedłożenia dodatkowego upoważnienia lub wniosku inwestora Na wniosek innych uczestników procesu budowlanego lub właściwych organów projektant może zostac wezwany do udzielenia wyjaśnień dotyczących opracowanego projektu. Na wezwanie inwestora lub właściwego organu administracji architektoniczno-budowlanej projektant jest zobowiązany do pełnienia nadzoru autorskiego obejmującego potwierdzenie zgodności w toku wykonywanych robót z projektem lub możliwości wprowadzenia rozwiązań zamiennych. Projektant oraz (w razie konieczności) osoby sprawdzające projekt w trybie art. 20 ust. 2 ustawy prawo budowlane musza dołączyc oświadczenia o sporządzeniu projektu zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz zasadami wiedzy technicznej. Czytelne określenie relacji pomiędzy inwestorem i projektantem, właściwe przypisanie obu stronom umowy obowiązków i kompetencji jest czynnikiem decydującym o powodzeniu projektowania. Projektant powinien realizować powierzone przez inwestora zadania, działając przez cały okres realizacji zlecenia w jego imieniu i na rzecz jego interesów wobec wszystkich innych osób i instytucji związanych z budową.
