Konrad Gawron
Odpowiedzialność projektanta za jakość wykonanej dokumentacji projektowej jest bardzo szeroka. Z mocy obowiązującego prawa dokumentacja projektowa ma być wykonana z należytą wiedzą techniczną i starannością, zgodnie z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Dokumentacja powinna być sprawdzona (z wyjątkami określonymi w art. 21 ust. 3 Pr.bud.) przez osobę z uprawnieniami budowlanymi do projektowania – bez ograniczeń w danej specjalności. Fakt sprawdzenia lub niesprawdzenia dokumentacji w niczym nie zwalnia projektanta z odpowiedzialności za wady dokumentacji, a także nie zwalnia za wady objęte rękojmią.
Odpowiedzialność cywilna projektanta (zawodowa)
Odpowiedzialność projektanta (jednostki projektowej) obejmuje szczególnie te parametry przedmiotu umowy (dokumentacji), które ustalono w kontrakcie. Wady w dokumentacji projektowej dotyczą zarówno części merytorycznej, która zmniejsza wartość użyteczną projektu, jak i części fizycznej obiektu zbudowanego na podstawie tej dokumentacji, mogą również dotyczyć niezgodności rozwiązań z ustalonymi warunkami zabudowy i zagospodarowania terenu, niekompletności czy niezgodności z przepisami, a także różnicy terminów dostaw z terminami wykonania określonych etapów prac. W umowach o prace projektowe mają ogólne zastosowanie postanowienia Kodeksu cywilnego. Art. 637 § 1 i § 2 stanowią, że jeżeli dokumentacja ma wady, inwestor (zamawiający) może żądać ich usunięcia, wyznaczając w tym celu wykonawcy odpowiedni termin z zagrożeniem, że po bezskutecznym upływie terminu nie przyjmie naprawy. Jednostka projektowania (zleceniobiorca) może odmówić usunięcia wadliwości, gdyby wymagała nadmiernych kosztów. Gdy jednak wady nie dadzą się usunąć, albo gdy z okoliczności wynika, że jednostka projektowa (wykonawca) nie zdoła ich usunąć w czasie odpowiednim dla stron, inwestor (zamawiający) może od umowy odstąpić, jeżeli uzna, że wady są istotne (art. 561 K.c.). Natomiast, jeżeli wady nie są istotne, inwestor (zleceniodawca) może zażądać obniżenia wynagrodzenia we właściwym stosunku do stwierdzonych wad. To samo może dotyczyć, gdy jednostka projektowa zamówienia nie usunęła wad w wyznaczonym terminie. Inwestor prac projektowych nie może odmówić jednostce projektowej (wykonawcy) zapłacenia wynagrodzenia, mimo niewykonania tych prac, jeżeli wykonawca był gotów je wykonać, lecz z przyczyn inwestora (zleceniodawcy) nie był w stanie tego zrobić. W takich przypadkach jednostka projektowa może odliczyć to, co inwestor (zleceniodawca) oszczędził z powodu niewykonania dzieła.
Odpowiedzialność z tytułu rękojmi
Obowiązkiem projektanta (jednostki projektowej) w umowie o prace projektowe jest odpowiedzialność z tytułu rękojmi. Strony mogą odpowiedzialność z tytułu rękojmi rozszerzyć, ograniczyć lub wyłączyć. W umowach o prace projektowe (umowa o dzieło, umowa sprzedaży) zachowanie rękojmi jest bezwzględnie obowiązujące. Uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne dokumentacji projektowej wygasają po upływie roku, a gdy idzie o wady dokumentacji projektowej budynku lub obiektu – po upływie trzech lat, licząc od dnia przekazania budynku lub obiektu inwestorowi. Zarzuty z tytułu rękojmi mogą być podniesione także po upływie tych terminów, jeżeli przed ich upływem zamawiający zawiadomił projektanta o stwierdzonej wadzie . Termin do wykonania uprawnień z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy nie może skończyć się wcześniej jak w trzy miesiące po upływie terminu gwarancji. Gwarancja w umowach o prace projektowe mogłaby dotyczyć zakresu jakości i stanowiłaby dodatkowe zastrzeżenia rozszerzające odpowiedzialność jednostki projektowej na rzecz inwestora (zamawiającego). Gwarancji jakości nie wykorzystuje się jednak w praktyce budowlanej przy pracach projektowych. Dokumentacja obok wad fizycznych może zawierać również wady prawne. Projektant musiałby wydawać kartę gwarancyjną a przyjmujący taką kartę czyli inwestor musiałby mieć pewność iż dokumentacja nie zawiera wad fizycznych ani prawnych. Opracowania projektowe zawierają wady, które prawo nazywa wadami ukrytymi, a praktyka pokazuje że jedynym skutecznym sposobem sprawdzenia poprawności wykonania dokumentacji jest wybudowanie wg niej obiektu. Błedy w dokumentacji projektowej najskuteczniej wykrywa wykonawca robót w czasie ich realizacji.
Inne rodzaje odpowiedzialności projektanta
W związku z powyższym projektant wykonując działalność może ponosić odpowiedzialność cywilnoprawna, karną, zawodową i dyscyplinarną. Odpowiedzialność cywilnoprawna to odpowiedzialność kontraktowa za niewykonanie lub nienależyte wykonanie postanowień umowy oraz odpowiedzialność deliktowa, która wynika z art. 415 k.c. „kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, zobowiązany jest do jej naprawienia” i nie jest wynikiem zawarcia umowy (kontraktu), lecz wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Dotyczy szkód na mieniu lub osobie w wyniku popełnienia czynu niedozwolonego. Poszkodowanym jest osoba trzecia, tzn. taka, która nie jest stroną stosunku umownego, ale poniosła szkodę w wyniku naszego działania lub wskutek użycia mienia, za które projektant jest odpowiedzialny. Odpowiedzialność cywilna kontraktowa wynika z treści art. 471 k.c., gdzie „dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi”. W wyniku powyższych definicji wskutek szkody za którą odpowiedzialny jest projektant może dojść do szkody majątkowej, osobowej bądż czystej straty finansowej. W przypadku katastrofy budowlanej wynikłej z błędów w projekcie wniesione zostaną dwojakie roszczenia: z odpowiedzialności cywilnej kontraktowej w związku z nienależytym wykonaniem zobowiązania (wniesie je zleceniodawca) oraz z odpowiedzialności cywilnej deliktowej w związku ze szkodą na mieniu lub osobie (wniosą je poszkodowane osoby trzecie). W wyniku zdarzenia inwestor poniesie również koszty wadliwie zaprojektowanego obiektu, a oddanie budynku do użytku zostanie opóźnione co wywoła brak spodziewanych przychodów inwestora od zakontraktowanych najemców obiektu. Inwestor poniesie zatem uszczerbek majątkowy, czyste straty finansowe, za które odpowiedzialność w wyniku błędu ponosi projektant.
Odpowiedzialność karna projektanta
Projektant ponosi odpowiedzialność karną przede wszystkim zgodnie z par. 91 wykonując samodzielną funkcje techniczną w budownictwie, nie posiadając odpowiednich uprawnień budowlanych lub prawa wykonywania samodzielnej funkcji techhnicznych w budownictwie. Podlega karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Zgodnie z art. 93 pkt 1. jeżeli projektant w sposób rażący nie przestrzega przepisów art. 5 przy projektowaniu obiektu budowlanego podlega karze grzywny.
Odpowiedzialność projektanta przed samorządem izby
Odpowiedzialności zawodowej zgodnie z art. 95 Prawa budowlanego projektant będzie podlegał jeśli dopuścił się występków lub wykroczeń, określonych w Prawie budowlanym; został ukarany w związku z wykonywaniem samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie; wskutek rażących błędów lub zaniedbań spowodował zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska albo znaczne szkody materialne; nie spełniał lub spełniał niedbale swoje obowiązki; uchyla się od podjęcia nadzoru autorskiego lub wykonuje niedbale obowiązki wynikające z pełnienia tego nadzoru. Prawo budowlane za naruszenie obowiązków zawodowych w art. 96 ust. 1 przewiduje 3 kategorie kar nakładanych przez sądy dyscyplinarne: upomnienie, upomnienie z jednoczesnym obowiązkiem złożenia w określonym terminie egzaminu ze znajomości procesu budowlanego oraz umiejętności praktycznego zastosowania wiedzy technicznej oraz zakaz wykonywania samodzielnych funkcji technicznych na okres od jednego roku do 5 lat, połączony z obowiązkiem zdania w określonym terminie egzaminu
Zgodnie z art. 45 w zw. z art. 41 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o samorządach zawodowych architektów, inżynierów budownictwa i urbanistów (Dz. U. z 2001 r. Nr 5, poz. 42 z późn. zm.) projektant podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej, jeśli sposób zawiniony naruszy jeden z obowiązków członka izby: przestrzegania przy wykonywaniu czynności zawodowych obowiązujących przepisów oraz zasad wiedzy technicznej lub urbanistycznej, przestrzegania zasad etyki zawodowej, stosowania się do uchwał organów izby, regularnego opłacania składek członkowskich.
